Nýr bakþanki eftir mig á Maurildinu, Vísi og (ótrúlegt en satt) aftan á Fréttablaðinu.
Orðið á götunni er að viðfangsefni pistilsins, sjálfur Rottumaðurinn, sé af vandlátu íslenskufólki kominn — sem eykur enn á vonbrigðin.
Annars er ég staddur í sveitinni og tek því frekar rólega þessa dagana, reyni að borga eitthvað upp í stóra svefnskuld, horfi á House, skrifa í hjáverkum og stelst í bókaskáp bróður míns. Gæti verið verra.
Það er auðvitað að bera í hlaupandi jökulsá að halda áfram að tala um íslam í samhengi við 2 vikna gamalt Silfur Egils. En þar sem ég er í og með frekar fúll yfir að hafa ekki náð fram neinum viðbrögðum með fyrri færslunni minni (fyrir utan fyrirsjáanlegt innlegg ÁBS sem snýst aðallega um að ég sé ekki nógu dómharður) læt ég skeika að sköpuðu og birti hinn pistilinn minn um málið. Sem er efnislega nánast alveg eins, en stíllinn hins vegar mun meira í ætt við eitthvað sem ég hefði birt sem Mengella. Fyrirvarinn er sá að þetta er gamalt en óbirt, svo þetta lítur ef til vill kjánalega út á þessum tímapunkti þegar ekkert annað kemst að í þjóðmálaumræðunni en hárvörur og heilsufar sveitarstjórnarmanna.
Þeir sem hafa áhuga geta því lesið Nýju fötin kalífans á Maurildinu.
Svo er auðvitað til í myndinni að það hafi hreinlega enginn áhuga á þessu máli — að fárið hafi allt verið eitt stórt plott hjá Nýhil til að selja öll 50 eintökin í fyrsta upplagi. Það skyldi þó aldrei vera...
Ef það er eitthvað sem vantaði í íslenska netheima þá er það enn ein bloggsíðan.
Á þeim nótum kynni ég Maurildi — því fátt er fallegra en bræðralag.
Það er þá ekkert því til fyrirstöðu að breyta akkúrat þessu bloggi aftur í vælandi gelgjublogg sem enginn hefur áhuga á nema mínir allra nánustu. Ef þá þeir.
Ég sé fram á að missa af þessu, sem er bölvuð synd. En ég læt huggast af að geta grafið upp sjóræningjaeintakið mitt af Viðari Eggertssyni að lesa Bréfstuldinn, í snilldarlega gallaðri þýðingu Björns Jónssonar. Næst á eftir Góða dátanum Svejk lesnum af Gísla Halldórssyni hugsa ég að Sögur og kvæði Poes í flutningi Viðars sé eitthvað hið besta svefnmeðal sem fyrirfinnst. Að Imovane meðtöldu.
Og fyrst ég er að tala um Poe á annað borð; býr einhver svo vel að eiga þýðingu Þorsteins frá Hamri á Hrafninum á tölvutæku formi? Hún yrði þegin með þökkum.
Ég nenni ekki að blogga um borgarstjórnarmeirihluta eða Bobby Fischer. Enda eflaust nóg af fólki í því hvort eð er. Umræður um íslamista og skopteikningar hins vegar — þar er aldrei of mikið af fólki. Augljóslega. Einhverjar arfaheimskustu netrökræður sem ég hef séð (og hef ég séð ýmislegt í þeim efnum) fóru af stað eftir Silfur Egils í síðustu viku og bloggfærsluna sem Egill birti í kjölfarið (eða bloggfærslurnar, öllu heldur). Nær enginn í þessum nálega 200 athugasemdum er að tala um sama hlutinn, báðar hliðar (Nýhilistar (eða bölvaðir vinstrimenn) annars vegar og Egill og kjölturakkinn hans hins vegar, svona í grófum dráttum) gera sig sekar um að misskilja vísvitandi ummæli hinnar hliðarinnar og eftir stendur eitthvað súrrealískt orðastríð milli úreltra holdtekja vinstri og hægri. Umræða sem hefur ekki nokkurn möguleika á að geta af sér nokkuð gagnlegt eða merkilegt.
Nýhil sakar Egil um að gera alla múslima að íslamistum og Egill sakar Nýhil um að afneita hættunni við Íslam. Báðir aðilar hafa rangt fyrir sér. Nýhil sakar Egil um að saka sig um að afneita hættunni og Egill sakar Nýhil um að saka sig um að gera alla múslima að íslamistum. Báðir aðilar hafa rétt fyrir sér. Megnið af þessum athugasemdahala er nákvæmlega þetta — í löngu og drepleiðinlegu máli krydduðu með stöku innsýn í bókaskáp Egils í boði Amazon (sem er reyndar stórsniðugur leikur hjá Agli. Ég ætla rétt að vona að hann hafi verið nógu skarpur til að tryggja sér aura fyrir tilvísanirnar, ef ske kynni að einhver færi að kaupa eitthvað af þessum bókum). Þarna er enginn grundvöllur til frekari rökræðu.
Hluti af plássinu fer svo í algjörlega tilgangslaust rifrildi um efnistök. Einhverjum Nýhilistum finnst þáttur Egils leiðinlegur og Agli finnst Íslam með afslætti ómerkileg. Frábært. Mikið er ég spenntur fyrir því að lesa tugþúsundaorðaútgáfu af fjölmiðladálki Fréttablaðsins, eins og hann er nú skemmtilegur.
Síðan er það eldgömul umræðan um skopteikningarnar sem fléttast inn í þetta hér og þar. Og að það skuli enda sem eini áhugaverði hluti umræðunnar allrar segir ýmislegt um gæði hennar. En hún er heldur ekki áhugaverð vegna meistaratakta Egils eða Nýhils, heldur einfaldlega vegna þess að efnið er áhugavert í sjálfu sér. Málfrelsi og hvar mörk þess eigi að liggja. Í raun er umræða þessara aðila um efnið sérlega óáhugaverð, báðir taka sér stöðu gegn ritskoðun. Hvernig þeim tekst í því ljósi að draga þær svona á langinn er mér óskiljanlegt. Egill leggur upp í göfuga krossferð fyrir tjáningarfrelsi og stillir sér sposkur upp á mun frjálslyndari stað en raunverulegar skoðanir hans segja nokkurn tíma til um. Nýhil áskilur sér rétt til að vera á móti birtingu myndanna án þess að vilja endilega ritskoðun (kunnuglegt stef síðan úr Negrastrákaumræðunni). Rétt eins og Egill áskilur sér rétt til að hafa ekki gaman af Íslam með afslætti. Og ég áskil mér rétt til að finnast Earl Grey te vont. Þetta er engin rökræða, þetta er húmbúkk. Þetta er varla afstaða heldur. „Mér finnst rangt að birta þetta en mér finnst rétt að þeir hafi leyfi til að birta þetta”. Hjálplegt. Póllinn í hæðina er sem sagt sá að vera ekki hrifinn af ritstjórnarstefnu Jyllandsposten eða útgáfustjóra Skruddu (í tilfelli Negrastrákanna). Ekki að ég setji ekki mín eigin stóru spurningarmerki við geðheilsu þess síðarnefnda, þannig séð.
Þessi umræða er samt áhugaverð af sömu ástæðu og bréf gamla, guðhrædda mannsins til Morgunblaðsins, um syndsamlegu kynvillingana sem fljóta á vögnum niður Laugaveginn einu sinni á ári, er það. Samtökin 78 kærðu þann gamla fyrir að endurtaka það sem stendur í Biblíunni og Morgunblaðið baðst afsökunar á birtingunni. Öfgafullir múslimar hótuðu að hálshöggva teiknara fyrir að reyna að vera fyndnir á kostnað Múhameðs og Jyllandsposten baðst afsökunar á birtingunni.
Það er um þetta sem umræðan á að snúast - þanþol málfrelsisins og hvort réttlætanlegt sé að umrætt frelsi sé mismikið eftir því um hvern er rætt. Óttar M. Norðfjörð vill meina það:
Ég myndi telja að allt hugsandi fólk sé með málfrelsi en líka að allt hugsandi fólk sé á móti skopmyndunum af Múhameð. Og hérna birtist einmitt mótsögnin og Egill, og fleiri sem berjast á hinum vængnum, klóra sér kannski í höfðinu. "Bíddu, hvernig geturðu bæði verið með málfrelsi en líka verið á móti myndunum í Jótlandspóstinum?" spyr sig kannski einhver, hugsanlega Ágúst Borgþór.
Svarið, því myndirnar snúast ekki um málfrelsi og snerust aldrei um málfrelsi, það var bara eftir-á rökstuðningur. Þær snúast um að lítillækka múslima í Danmörku, af aðilum sem eru múslimaphóbar, og urðu óvart að alþjóðlegu máli. Ég endurtek, eini upphaflegi tilgangur þeirra var að dissa múslima, en ekki reyna á "þanþol" málfrelsisins. Og jafnvel þótt verið væri að reyna á þanþol þess , þá sýnir þetta mál að tjáningarfrelsi eitt og sér krefst mikils annars, eins og ábyrgðar og almennrar kurteisi (hvort sem það er að teikna ekki Múhameð með sprengju, stórnefjaðan gyðing með illskulegt augnaráð að telja aura, svertingja í snöru umkringda Ku Klux Klan, eitthvað með hakakrossinum í Þýskalandi því það er bannað, þjóðþekkt fólk í vafasömum stellingum o.s.frv.). Þótt við megum ganga niður Laugaveginn og gefum öllum eldri konum fokkmerki og öskra "Belja! Muh!" á þær, þá gerum við það ekki.
Upphafsorðin eru auðvitað kjánaleg. Samkvæmt þeim er ég ekki hugsandi maður. Það má auðvitað efast um alla mína hugsun hvenær sem er, en ég samþykki ekki að það sé gert á grundvelli þess að ég sé bæði fylgjandi málfrelsi og birtingu skopmynda í senn. Rökin sem hann notar svo til að styðja þessa úthrópun eru jafnvel enn kjánalegri. Réttmæti birtingar á sem sagt að meta á grundvelli einhvers óljóss tilgangs sem kann eða kann ekki að hafa verið að baki? Hvernig skilgreinum við það nánar? Hvernig notum við þetta í praxís? Ef ég skrifa eitthvað miður fallegt um Múhameð þarf sem sagt að greina hvaða hvatir lágu að baki því sem ég skrifaði og textinn sjálfur verður aukaatriði. Ef ég geri það bara til að dissa múslima er birtingin óréttlætanleg. Ef ég geri það til að reyna á þanþol málfrelsis er það á gráu svæði. En ef ég geri það af heilhug og án fordóma, eða til að vera fyndinn, þá er nákvæmlega sami texti mögulega orðinn birtingarhæfur?
Ábyrgð og almenn kurteisi eru hin rökin sem líka eru allt of óljós til að geta verið nothæf. Gamla, guðhrædda manninum fannst stórlega vegið að trú sinni og sannfæringu með ókurteisi þegar syndinni var veifað framan í hann af vörubílspalli á Laugaveginum. Eigum við að miða við hans sans á kurteisi? Eða hvers?
Stærsti gallinn við dönsku skopmyndirnar var vitanlega sá að þær voru ekkert afskaplega fyndnar. Ekki að þær fjölluðu um Múhameð frekar en Krist eða einhvern annan. Ég ætla nefnilega að áskilja mér allan rétt til að hlæja að múslimum af nákvæmlega sömu hvötum og ég flissa yfir Omega eða leyfði mér að hanna páskabol með ímynd Jesú Krists á (og vel á minnst, páskarnir nálgast á ný — gráupplagt að skella sér á eitt stykki). Annað væri hræsni og tvískinnungur af minni hálfu. Og ég frábið mér heimskulegar ásakanir um að mér geti ekki mögulega þótt neitt fyndið við minnihlutahópa nema ég sé haldinn fordómum. Það er varla svaravert.
Þessi færsla Egils Helgasonar var að stærstum hluta beiðni um svar frá Hugleiki Dagssyni — hvar hann sem skopmyndahöfundur stæði í þessu máli. Og hann svaraði því á endanum og vissulega þónokkuð öðruvísi en hinir sem stóðu að bókinni (sem virðist benda til þess að Egill hafi haft eitthvað fyrir sér eftir allt saman). Hans afstaða er þegar öllu er á botninn hvolft nokkuð heilbrigð og allrar athygli verð. En allir litu framhjá henni:
Ég fíla bara ekki hvernig þetta mál hefur snúist uppí með-eða-móti mál. Þetta er ekki svo einfalt, er það? Ég er ekki með eða á móti teikningunum. Sumar þeirra voru frekar sætar. Sumar illkvittnar. Mér finnst bara óþarfi að trompast útaf teikningum, hvort sem þær birtast í Jótlandspóstinum eða Nýhil bók.
[...]
Mér finnst fúlt að það er hættulegra að gera grín af Múhammeð en Jesú. Og það er bara hlutfallslega örfáum brjálæðingum að kenna. Fokking brjálæðingar, alltaf að skemma allt.
Bara helvítis vesen að þetta viðhorf skuli útiloka Hugleik úr hópi hugsandi manna, samkvæmt skilgreiningu Óttars á því hugtaki. Hugleikur hlýtur að vera sár yfir því.
Hvað Íslam með afslætti varðar; ég hef ekki lesið bókina. Hún er eflaust ágæt. A.m.k. er ég sammála því sem mér virðist eiga að vera rauði þráðurinn eftir umræðuna um bókina — múslimar eru fólk, ekki samheiti yfir hryðjuverkamenn.
Og það má gera grín að fólki.
Það er víst móðins og líklega nauðsynlegt svo athugasemdir endi ekki við handahófskenndar færslur að henda hérna inn færslu um Bakþankann sem ég skrifaði. Ég hef samt takmarkaðan áhuga á að endurbirta hann í fullri lengd svo ég ætla að notast við töfra Veraldarvefsins og færa ykkur tengil í staðinn.
Það er hins vegar alveg dagljóst að hið göfuga plan „vakna snemma, raka sig og fara í klippingu” hefði verið ákjósanlegra en raunveruleikinn „sofa yfir sig, reykja og mæta of lítið sofinn of seint” hvað varðar myndatökuna sem fylgir heiðrinum. En hverjum er ekki sama.
Ég er ekki viss um að ég bíði þess bætur að hafa sest niður rétt í þessu og séð 10 mínútur af Pressu. Ég gat ekki horft á meira. Þvílíkt endemis rusl. Verðskuldar ekki einu sinni þá tímaeyðslu að skrifa lengri gagnrýni en það. Rusl.
Annars er bölvað andleysi að hrjá mig núna. En það hlýtur að lagast. Þegar lífið lokar hurð opnar það víst glugga. Á sjöundu hæð. Og hrindir manni út. Mikið var þetta viðurstyggileg viðlíking og ber andleysi mínu gullfagurt vitni.
Af því tilefni auglýsi ég hér með eftir andagift. Færið mér hana í athugasemdakerfinu, takk. Besta tilraunin vinnur drykk á öldurhúsi.
Einhvern tímann fyrir jól uppgötvaði ég æðislegheit þess að blanda saman Vefþulunni Röggu og ritlistaverkinu Blautum sögum. Af einhverjum ástæðum get ég samt ekki hætt að sjá fyrir mér Kolbrúnu Halldórsdóttur lesa útkomuna.
Árin 2007 - 2008 voru soðin saman af flensu. Það veit vafalítið á gott ár ef eitthvað er að marka kerlingabækur. Það er varla að ég nenni að tala um Skaupið, ætti kannski að láta duga að segja að mér — eins og öllum öðrum sem ekki eru beinlínis fávitar — fannst það arfaslakt. Greinilega gert í allt of miklum flýti og handritið hvorki boðlegt þeim sem tóku þátt í gerð þess né þeim sem borguðu fyrir það.
Eins og einhver benti á lét ég plata mig í viðtal á Rás 2 á gamlársdag, til að ræða um hundkvikindið Lúkas af öllum málum. Lúkas er löngu orðinn að siðferðilegu aflátsbréfi bloggkynslóðarinnar. Hann er atvikið sem varpaði nægilega absúrd ljósi á vankanta lýðsins til að skömmin vék sæti fyrir kátínunni. Allir alkar í afneitun eiga sinn Lúkas. Eitthvað eitt atvik í langri röð skammarlegra atvika sem er nógu spaugilega vaxið til að það sé haft í flimtingum. Og um leið gleymist vandamálið. Eitthvað svona skemmtilegt getur ekki verið alslæmt. Netið hefur fyrir löngu öðlast eigið líf, aðalgallinn er sá að því lífi fylgdi múgsál. Lúkasarmálið er í raun hvorki einstakt né fyndið.
Er búinn að lesa skruddurnar mínar tvær. Negrastrákana og Morðið á akfeita leigubílstjóranum. Um síðarnefndu bókina má segja eftirfarandi:
Kápan er ljót. En þar sem ljót kápa er vörumerki Skruddu er tilgangslítið að móast yfir því.
Hún byrjar miður gæfulega. Í blábyrjun bókarinnar er getið um höfund afstöðumyndar á saurblöðum. Það er þó sama hvað maður rýnir í saurblöðin, það er útilokað að finna þessa afstöðumynd. Skrudda virðist hafa gleymt henni.
Bókin sjálf er léleg, illa skrifuð, hroðvirknisleg og andlaus. Hún er sundurslitin af endalausum útúrdúrum sem koma sögunni ekkert við. Langir kaflar um sögu Smith og Wesson, Jóhannes á Borg, glæparannsóknir o.s.frv. eru líklega best skrifuðu kaflarnir í bókinni en koma sögunni ekkert við. Lýsandi fyrir vinnubrögðin er t.a.m. upphaf eins kafla þar sem höfundur telur sig nauðsynlega þurfa að eyða efnisgrein í að skilgreina hugtakið fjarvistarsönnun. Hversu líklegt er að lesendur morðgátubókar viti ekki hvað fjarvistarsönnun er?
Þá er tilhneiging höfundar í þá átt að krydda söguna með eigin hugleiðingum afar leiðigjörn og á stundum heimskuleg. Á næstum einhverfan hátt tönnlast hann á sömu atriðunum aftur og aftur og gjarnan atriðum sem hafa ekkert vægi þegar til kastanna kemur. Til að mynda sér hann ástæðu til þess að nefna oftar en einu sinni hversu klókt var af meintum morðingja að beina sjónum lögreglu út fyrir heimili sitt því þannig félli ekki grunur á þá sem voru með honum í heimili. Þegar lesandinn er svo að verða þess fullviss að löggunni hlyti að hafa yfirsést eitthvað ægilega grunsamlegt á heimilinu kemur í ljós að aðeins væri skynsamlegt að gruna einn heimilismann annan um morðið, þ.e. ef það er yfirhöfuð skynsamlegt að gruna þá sem eru meira en þúsund kílómetra frá vettvangi um morðið.
Eins gerir höfundurinn mikið úr því að löggan skyldi ekki sviðsetja morðið því kúlan hefði farið inn um hnakkann og numið staðar nálægt enninu í myrta fituhjassinu. Þannig hlyti það að hafa verið lágvaxin manneskja sem skaut leigubílstjórann, og nærri dvergvaxin þegar haft er í huga að ökumannssætið hallaði aftur. Það virðist ekki hafa hvarflað að höfundinum annað en að maður í framsæti sem ógnað er með byssu úr aftursætinu halli sér makindalega afturábak í átt að morðingjanum svona rétt á meðan hann er skotinn. Auðvitað kemur ekki til greina að maður halli sér fram í slíkum aðstæðum og verði um leið þess valdandi að ómögulegt er að skjóta mann í hausinn öðruvísi en raunin varð í þessu máli.
Höfundurinn telur upp runu atvika sem betur hefði mátt fara við rannsóknina. En ekkert þeirra er þannig vaxið að það væri einu sinni líklegt til að landa málinu. Það var ekkert við rannsóknina sem bjargaði hinum meinta morðingja. Það tókst einfaldlega ekki að ná fram játningu. Sönnunargögnin voru yfirþyrmandi.
Eitt þessara atriða sem höfundurinn bendir á er að eftir að morðvopnið fannst í hanskahólfinu á bíl þess grunaða hafi ótengdir menn handfjatlað bæði byssuna, og það sem verra var, magasínið innan í byssunni. Þannig hafi bestu sönnunargögnin horfið. Því hefði verið hægt að finna fingraför þess grunaða á magasíninu þá hefði orðið fátt um varnir.
Nú vill svo til að þetta er ekki í fyrsta skipti sem skrifað er um þetta mál. Fyrir nokkrum árum kom út bók sem hét Náttfari og í henni var gerð grein fyrir þessu máli og nokkrum öðrum. Þar kemur fram að sá sem var grunaður hafi sagst hafa fundið byssuna, opnað hana og séð að hún var fullhlaðin áður en hann setti hana í hanskahólfið. Hafi hann gert það (og ég sé ekki af hverju höfundur Náttfara ætti að vera að ljúga þessu) þá ættu fingraför hans að vera á magasíninu og höfundur Morðsins virðist enn einu sinni vera að sóa plássi og tíma í tómt rugl.
Sviðsetning morðsins í lok bókarinnar er með ólíkindum. Hún hefur engan tilgang annan en þann að fá lesandann til að hugleiða hvort virkilega geti verið að höfundurinn sjálfur hafi drepið leigubílstjórann. Og að þessi bók sé ekkert annað en rúnk framan í heiminn. Einhverskonar illa skrifað og langdregið nanananabúbú. Frameftir allri bók tönnlast höfundur á mikilvægi þess að skoða sönnunargögn en ekki brigðula þætti eins og minni. Samt finnst honum ekkert athugavert við það að enda bókina á lýsingu á morðinu í svona smáatriðum: „Morðinginn gerir einnig ráðstafanir til að dulbúa sig. Hann útvegar sér trefil og hettuúlpu með reimar í hettunni.”
Textinn sjálfur er klaufalegur, tafsandi og ómarkviss. Hann er fullur af einkennilegum þverstæðum og klifunum. Á fyrstu tveimur síðum bókarinnar, með stuttu millibili eru t.a.m. þessar hendingar: „Íslendingar voru á þeim tíma ekkert óvanir því að morð væru framin hér á landi. Það hefur oft gerst í gegnum tíðina og ýmsar aðferðir verið notaðar [...] Eitt af því [sem kom í ljós] var reynsluleysi íslensku rannsóknarlögreglunnar þegar kom að því að leysa alvarlegan glæp eins og þetta morð.&rdquo:
Bókin er drasl frá upphafi til enda, illa skrifuð, illa hugsuð og ómerkileg samsuða. Henni er illa (eða ekki) ritstýrt og kápan er ljót. Efni bókarinnar er þannig að burðum að það hefði átt erindi við mánaðartímarit. Það hefði mátt segja allt sem skiptir máli á fimm síðum í stað hundraðogfimmtíu.
Drasl.